Popular Posts

Wednesday, December 2, 2015

चुरो कुरो क्षणभङ्गुरता रहेछ

(कविता )
चुरो कुरो  क्षणभङ्गुरता रहेछ 

सरण राई

मेरो के छ ? को छ ?
अगाडि हेर्छु.... रित्तो
पछाडि हेर्छु.... खाली रित्तो
आफैँलाई पाउँछु...एक्लो एक्लो

सांसारिक यथार्थका ज्वालाले भष्म नपारेको
हावा–हुरी,बाढी–पहिरो, भुकम्पले ढाल्न नसकेको
एक मुट्ठी प्राण जहिलेसम्म रहन्छ सबथोक मसँग हुन्छ

एक मुट्ठी प्राण जोगाउनै पर्छ भनेर
थोपा थोपाहरू थोपाहरूकै खोला, नदी र समुद्रमा जोगिएको सम्झेर
मान्छे मान्छेहरूसँग मिसिन्छु
मिसिनु कति गाह्रो ? कति साह्रो ?
अगाडिकाले घचेटेर पछाडि पुर्याउछन्
पछाडिकाले ठेलेर फुटपाथ पुर्याउछन्
सर्वसाधारण आममान्छेको लहरमा उभिन्छु ...सडकमा
जीजिविषाको प्रतिस्पर्धामा पेलिएर ठेलिएर पुग्छु... मसानघाटमा

म के हुँ ? को हुँ ?
मसानघाट ज्ञान दिलाउँछ
चुरो कुरो... क्षणभङ्गुरता रहेछ !

***
२०७२ साउन १५, सुकेधारा


Sunday, November 3, 2013

जीवन परीक्षा

जीवन परीक्षा

सरण राई

जीवनको
हर पल हर घडी
परीक्षाको घडी

उन्नति, अवनति, आरोह, अवरोह
उकाली, ओराली, उज्यालो, अँध्यारो
प्रेम, घृणा, जीत–हार
सङ्घर्ष–सङ्ग्रामका घडी

कुन, के र को महत्वपूर्ण
टाल्सटायलाई मनमा कुँ देर
जे, जे, जुन फाँटमा छ
योद्धा भइ वीरतापूर्ण लडिरहनु
डार्विन सत्य भए
लड्दै गन्तव्यमा पुग्नु जीवन हो
जीवन परीक्षामा उत्तीर्ण हुनु हो, र
जीवन परीक्षा हो
परीक्षा जीवन हो ।

जीवन परीक्षामा उत्तीर्ण हुनेहरूको भागमा
सुख, मनोरञ्जन, आनन्द, भोग, उन्नति, उचाइ, महानता
उपलब्धी, गौरव मात्र पर्छ भन्नु
अज्ञानताको भ्रम हुन सक्छ
जाँच फेल भएकाहरू पनि बाँचिरहेका छन्
सन्तोषसँग जीवन बगैचामा पुष्प समान हाँसिरहेका छन्
सांसारिक जीवनको सौन्दर्य
सक्रियता,सेवा, संयम र धैर्य
मुटुभित्र दुःख लुकाएर
मुसुमुसु मुस्कुराउने महान्
परीक्षा हो परीक्षा सधैँ जीवन ।

कहाँ छैन परीक्षा
कहाँ लिइदैन परीक्षा
परीक्षा प्रेममा लिइन्छ
घृणा पनि जाँचिन्छ
प्रेमको कति गहिराइसम्म
प्रेमी पुग्न सक्छ प्रेमिका जान्न चाहन्छे
हर पल हर घडीमा
जीवनको हर क्षण, हर दिन–रातमा
परीक्षा भइरहेको हुन्छ

परीक्षा लिनेभन्दा दिनेहरू महान् हुन्
सत्यवादी हरिश्चन्द्रजस्ता सबै कहाँ हुन्छन् र
गणितमा फेल भएका आइन्स्टाइनजस्तै
महान् मुर्ख प्रेमी भ्यान गोगजस्तै
प्रेम परीक्षामा फेल हुन सक्छौँ , र
अथाह घृणा राशी बोकेर युद्ध मैदानमा होमिन्छौँ
प्रेम नभए घृणा पनि हतियार हुन सक्छ
त्यही हतियारले जीवन–युद्ध लड्छौँ
जीत हार बहाना मात्र हो
परीक्षा दिइरहनु बाँच्ने सहारा हो ।

आऊ, जीवन यात्रामा
हातेमालो गरौँ
जहाँसम्म सकिन्छ मिलेर जाऔँ
बाटो आ–आफ़्नो....गन्तव्य जहाँबाट छुटिन्छ
छुट्टिनुभन्दा अगाडि
सँगसँगै बसेर प्रेम परीक्षा दिऊँ
पास फेल जे भए पनि मनको धोको पु¥याऊँ
परीक्षाको घाउ घाउ, प्रेमको घाउ घाउ
बोकेर
एक्लै एक्लै आफ़्नो गन्तव्यतर्फ जाऊँ
एक्लै आएको हामी
एक्लै मृत्युको काखमा जानु छ
हॉसीहाँसी मृत्युवरण गर्न सक्ने
अन्तिम परीक्षामा उत्तीर्ण हुनु छ ।

जीवन परीक्षामा सोधिने प्रश्नहरू
फ़ूल किन अमर हुन सक्तैन
ताराहरू किन रातमा मात्र चम्कन्छन्
के ऑसु र रगतका पनि पोखरीहरू हुन्छन् ?
उत्तर लेख्नै पर्छ
लेखौँ मनको अमर कुनामा
मानवता, प्रेम र आस्था अमर छ
फ़ूलहरू नरहे पनि सौन्दर्य अमर छ
ताराहरू प्रेममा सधैँ चम्किरहन्छन्
ऑसु र रगतको पोखरीमा
जीवन परीक्षा दिने वीर योद्धाहरू पौडि खेल्छन्
सधैँ सधैँ मृदुल लयमा जीवन–गीत गाइरहन्छन् ।

२०६४ जेठ, धरान 

https://saranr.blogspot.com/
साभार -लक्ष्मी सडकका कविता ,सोर्हौँ संकलन २०७०


Monday, August 5, 2013

विषय सूची









    
 नयाँ साहित्य











































































































































मानिस''

सरण राईको परिचय

' सरणको साहित्य ' मा भएका कविताहरु  सरण राईले रचना गर्नु भएको हो  |

सरण राईको परिचय  

नाम - सरण राई   (पुरा नाम -सरणकुमार राई )
सेवा निवृत सह प्राध्यापक (त्रि. वि. )
 जन्म स्थान -छिनामखु , भोजपुर 

जन्म मिती - २००४ चैत २४  सोमबार 
शिक्षा  - एम . ए.
ठेगाना - धरान , १९, नेपाल 
प्रकाशित  पुस्तकहरु -
१.  केहि कथा (कथा संग्रह )--२०३९ (हाल  बजारमा उपलब्ध छैन )
२.साथी  (निबन्ध संग्रह )-२०६४ ...मुल्य १०५/-
३.मानव संसार (उपन्यास )-२०६५ ...मुल्य३०० /-
४. अन्तिम स्वीकारोक्ति (कथा संग्रह )- २०६६  साझा प्रकाशनबाट प्रकाशित ...मुल्य १५०/-
५.उडान युवा मनको (उपन्यास )-इन्टरनेटमा मात्र प्रकाशित 

http://saran-rai.blogspot.com/

६.ओइलिने फूल (कविता सङ्ग्रह ) २०७१ ..मुल्य५०/-


सरण राई   (पुरा नाम -सरणकुमार राई ),धरान , १९,
Email--   raisaran50@gmail.com
फोन. न. +९७७ २५ ५२०७४२ 
मोबाइल -+९७७ ९८४२०५५२६२

नयाँ साहित्य

नयाँ साहित्य




सरण राई

जहिले पनि नयाँ, कहिल्यै पुरानो नहुने ‘नयाँ’ हो । हरेक युग नयाँको खोजी र प्राप्तिमा सार्थक भएको छ । नयाँनयाँप्राप्ति उद्देश्य भएको छ । नयाँ ब्रम्हाण्ड, नयाँ विश्व, नयाँ समाज नयाँ साहित्य र नयाँ ज्ञानको खोजीले मानव प्रगति भएको छ ।
नेपालको सन्दर्भमा पनि नयाँको खोजी निरन्तर भइरहेको थियो र भइरहेको छ । ‘नयाँ नेपाल’को सपना कति पटक बाँडियो, पूरा भएन भनि साध्य छैन । तापनि ‘नयाँ नेपाल’को चाहना सकिएको छैन । ‘नयाँ नेपाल’को अनुकूल हुने साहित्य ‘नयाँ साहित्य’ हो ।
अहिलेसम्म नेपालमा लेखिएका ८० % साहित्य पुरानो परम्परा, पुरानो नेपाल एवं पुरानो सामन्ती मान्यता र सोचमा आधारित रहेर लेखिएका छन् । ती साहित्यको पुनर्मूल्याङ्कन हुन थालेको छ । समयले छाडिसकेका पुराना, थोत्राहरू स्वतः मिल्किने तुरिने अवस्थामा छन् । त्यसलाई अनेकौँ नयाँ जामा भिराए पनि नयाँ विकासको बाधक मात्र बन्ने ती थोत्रा, पुरानाहरू मृत अवस्थामा छन् ।अब तिनीहरूको धङधङीमा नेपाली साहित्य जीवन्त हुन नसक्ने भएकाले ‘नयाँ साहित्य’ लेखनको आवश्यकता भएको छ ।
नेपाली साहित्यले विश्वमा आफूलाई चिनाउन र नयाँ सभ्यता, सर्वप्रिय विकास र उन्नत जीवन पद्धत्ति अनुकूल पार्न पनि नयाँ बन्नु पर्ने भएको छ । नयाँ वैज्ञानिक सोच, मान्यता एवं सभ्यता अनुकूल ‘नयाँ साहित्य’ लेखिनु जरुरी भएको छ । जुन नेपाली ‘नयाँ साहित्य’ले समस्त नेपालीहरू जो नेपाली भएर बाँच्न चाहन्छन् सबैलाई समेट्छ । उनीहरूको अनुभूति, वेदना , पीडा, इच्छा र आकाङ्क्षा ‘नयाँ साहित्य’मा व्यक्त हुन्छ र उनीहरूलाई नयाँ नेपालतर्फ साथै नयाँ विश्वतर्फ मार्ग निर्देशन गर्दछ ।
नेपाल पनि विश्वमा पृथक भएर एक्लै बेग्लै बस्न नसक्ने हुँदा विश्व सभ्यता र विकासमा नेपालले पनि सहभागिता र साझेदारी राख्छ । त्यस्तै प्रकारले नेपाली ‘नयाँ साहित्य’ले विश्व साहित्यकै अभिन्न अङ्गको रूपमा विश्व शान्ति, आधुनिक मानवियता, सभ्यता, संस्कार र विकासमा सहभागिता राख्दै महत्वपूर्ण योगदान गरेर आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्दछ ।
अनुभूतिको जुनसुकै क्षेत्रमा नयाँ अनुभूत गराउने साहित्य ‘नयाँ साहित्य’ हो । नयाँ साहित्य नयाँ नेपालको साझा र सर्वप्रिय साहित्य भएकोले यो सबैलाई उत्तिकै प्रिय हुन्छ । यो नेपाली ‘नयाँ साहित्य’ विश्वमा नेपालको नयाँ परिचय–चिनारी हुनेछ ।
(२०७० वैशाख १२, धरान )
  • Shailendra Thapa सबैको सोच यसतर्फ अभिप्रेरित होस
    Narahari Sampang Rai एउटा महान साहित्य र बिचार

Thursday, April 25, 2013

मानिसै हो



मानिसै हो

                       

मानिसले कस्तो कस्तो कति लामो खाल खालको साहसिलो बलियो बलियो डोरी बाट्न सक्छ
त्यै डोरीले  समस्त विश्व बाँधी  जता चाह्यो  त्यतै त्यतै  अगाडि  पछाडि हाँक्न  सक्छ । 

त्यो मानिस होइन  कि क्या हो  सानै बाधा व्यवधान   सानै समस्याहरूदेखि  तर्सिन थाल्यो
समाधानको बाटो खोजी उन्नति उकालो चढ्नु सट्टा घाँटीमा पासो बाँधी आत्महत्या गर्ने कुरा  पो सोच्न थाल्यो ।

मानिसले त अनेकौँ युक्ति निकाली मुक्तिका लागि वीरतासाथ निरन्तर अविचल सङ्घर्ष गरिरहन्छ
थाक्तैन कहिल्यै सङ्घर्षको आँधी बेहेरी हुण्डरी ल्याई कठिनाइ मुस्किल धुलोका कणझैँ फुरुरु... फुरुरु .उडाइदिन्छ ।

मानिसै हो थाक्तैन कहिल्यै हार्न जान्दैन  विजयश्रीको माला पहिरिन निरन्तर अविरल अगाडि बढिरहन्छ
हतास निराश निरीह नभई साहस उत्साह सक्रियताले सब सांसारिक सौन्दर्य स्वाद सन्तुष्टि रसपान गरिरहन्छ ।

मानिसले कस्तो कस्तो कति लामो खाल खालको साहसिलो बलियो बलियो डोरी बाट्न सक्छ
त्यै डोरीले   समस्त विश्व बाँधी जता चाह्यो त्यतै त्यतै    अगाडि पछाडि   हाँक्न सक्छ । 



साभार 'मानव संसार' (उपन्यास)  (२०६५)

Tuesday, November 13, 2012

कति विवश... विवश जीवन !



जीवन.....कति विवश !
दुख्छ–सहन्छ
रुन्छ, चित्कार–क्रन्दन गर्छ, तर
दुखाइ थिचाइ पिसाइदेखि
फुत्केर भाग्न सक्तैन

चेपिएर चेप्टिएर थिचिइएर पिसिएर चोइटिएर
विकल व्याकुल व्यथित थकितथकित
उन्मुक्तिका लागि चित्कार गर्छ, सुस्केरा छाड्छ
तर फेरि.... उम्केर भाग्न सक्तैन, अनि
दुख्छ सहन्छ छटपटिन्छ
निर्मोही निर्दयी अपार असार संसारभित्र
कति विवश...विवश छ जीवन !

लाग्छ यस्तैजस्तै जीवन दोहो¥याएर भोग्न पाए
तर, हाय ! पुनः प्राप्त नहुने ‘एकबारको जूनी’
च्च..च्च...दुर्लभ अनमोल मायालु क्षणभङ्गुर जीवन !
कति विवश....विवश ,विवश छ जीवन !?

साभार
लक्ष्मी सडकका कविता पन्ध्रौ सङ्कलन—२०६९

Thursday, July 5, 2012

राजनीति



संबेदनशील रोबोट हामी
स्वचालित भएको भ्रम पाल्छौ
उफ्रन्छौ , नाच्छौ र अनेक स्वर कराईरहेका हुन्छौ
रिमोट कन्ट्रोलबाट सन्चालित हामी
स्वातन्त्र, सक्रिय र सिर्जनशील भएको भ्रम पाल्छौ
रिमोट कस्को हातमा छ ?
कसरी  परिचालित भैरहेका छौ ?
थाहा नभएर --राजनीति गरिरहेको भ्रम पाल्छौ |

भ्रमको खेति गर्न सक्नु
टाउका टाउकामा टेकेर भर्याङ्ग  उक्लन सक्नु
आदर्श र सिध्दान्तको मकुण्ड़ो  भिरेर
अवसरवादको भकुण्डो खेल्न सक्नु
सब्जबाग देखाएर धेरैलाई बेवकुफ बनाउन सक्नु
हिप्नोटिज्म + निर्लज्जता
हिप्नोटिज्म + निर्लज्जता + रिमोट कन्ट्रोल
फोहोरी राजनीति हो _ राजनीति |
हिमाल झैँ स्वच्छ, कञ्चन र अडिग
निष्कपट , स्वार्थरहित , तरल तर सबल
जनासमर्पित-समर्थित जहाँ छल हुँदैन
जनता, राष्ट्र र विकासको निम्ति
स्पष्ट ,सुन्दर र साँचो
प्रिय राजनीति हो _ राजनीति |


समष्टि  २०५८ चैत्र -वैशाख २०५९

Monday, February 13, 2012

HAPPY VALENTINE DAY !
प्रेम दिवसको उपलक्षमा मायालु गीत
(वेभमा मात्र प्रकाशित उपन्यास 'उडान युवा मनको' --    http://saran-rai.blogspot.com/   बाट )

गीत

माया नमार माया नमार, मायाको डोरीले चल्छ जीवन
माया माया मायालु माया पाउन, सधैं सधैं पर्खुलाँ  जुनीभरि म

माया माया पिरती जगमग उज्यालो
मायाले हुन्छ जीवन रसिलो
मान्छेको चोला यो फूलको थुङ्गा हो
डालीमा फुलेर अर्पण हुने हो

माया नमार माया नमार, मायाको स्वत्वले चल्छ जीवन
माया माया मायालु माया पाउन, दुःख कष्ट सहुलाँ  जुनीभरि म

मायालु संसार यो राम्रो पारौँ  है
सुन्दर मीठो सपना साकार पारौँ  है
मायाले हुन्छ धरती उज्यालो
बाचौँ  र बचाऔँ  माया रमाइलो ।

माया नमार माया नमार, मायाको डोरीले चल्छ जीवन
माया मायालु माया पाउन, सधैं सधैं पर्खुलाँ  जुनीभरि म |

2012 feb. 14

Wednesday, November 2, 2011




सरण राईका पुस्तकहरु १, अन्तिम स्वीकाराेक्ति  (कथा सङ्ग्रह) , २. मानव संसार (उपन्यास ) , ३. साथी (निबन्ध सङ्ग्रह) ४.अन्तिम अायाम (कथा सङ्ग्रह) ,
  पाइने स्थानहरु :- १. साझा पुस्तक पसलहरु
२. लेखक स्वयंसँग धरान नीजि घर ।एकता अटाे ग्यारेज , धनकुटे राेड माे. ९८४२०५५२६२


Friday, October 28, 2011

मुस्कुराउँन सकूँ अन्तिम क्षणमा

मृत्युपश्चात मानिसहरू मलाई महान् सम्झेर
फूल, अबीर, माला र खादा पहिराउँदै मेरो तस्वीरलाई
श्रध्दासाथ मेरो तस्वीर अगाडि झुक्नेछन्— सम्झेर
बॉचिरहेको म अहिले मुस्कुराउँछु— मलाई
मृत्यु पछाडि चढाइने श्रध्दाञ्जलिको के अर्थ हुन्छ र ? मलाई
सम्झन्छु— अहिले म बॉचिरहेको बेला मुस्कुराउँनु चाहीँ  महान् कुरो हो
कल्पिन्छु— अहिले म बॉचिरहेको बेला हृदय कञ्चन रहनु चाहीँ   महान् कुरो हो ।

महान् कुरो नै के  हो र ? महान् कुरा नै मैले के गरेँ  र ?
सोधिरहेछु आफैलाई, सम्झना गरिरहेछु आफैलाई
मथिदेखि तलसम्म,  तलदेखि माथिसम्म
जन्मदेखि मृत्युसम्म (भलै अहिले म मरिसकेको छुइनॅ )
छिनामखुदेखि धरानसम्म,  याङ्गटाङ्गदेखि कोशी माइसम्म
म कुनै पौडिने पौडिबाज होइन
म कुनै उड्ने कलाबाज होइन
तापनि एउटा जीवन पार गरिसकेको छु
एउटा अविरल शुक्ष्म कालखण्ड मानिसको— गुजारिसकेको छु
पुगेको छु— सबैले पुग्नैपर्ने एउटा अन्तिम किनारा
अन्तिम बिसौनी ! जसदेखि पर अर्को बिसौनी हुँदैन
जसदेखि पर अर्को यात्रा हुँदैन....सायद !?

सम्झनामा सजाइएका घुर्मैला धुनहरू
आज आफै  बज्न दिऊँ , आफै  फुक्न दिऊँ 
मेरो बाजे करुवा कॉटी ठोकिएको स्थानीय कडा जुत्ता लगाएर
ठक्...ठक्...ठक्...हिड्नु हुन्थ्यो
बिहान बिहानै चाहार्नुहुन्थ्यो गाउँ ,  पुग्नु हुन्थ्यो घरघर
एकानब्बे वर्ष बॉचेर परलोक हुनु भयो
तराइ नझर्नु भएको भए एक सय वर्ष बॉच्नु हुन्थ्यो कि !
मेरो बुबा छहत्तर वर्षमा परलोक हुनुभयो
आधुनिक सभ्यता वाहन चढन नचाहनु भएको भए
एकानब्बे वर्ष बॉच्नु हुन्थ्यो कि !
म कति बॉच्छु ? थाहा होला छिनामखु, थाङ्गटाङ्ग र धरानलाई
थाहा होला मिसावटयुक्त अर्धविषाक्त यो आधुनिक जमानालाई !?

बॉच्नु, कति बॉच्नु ? प्रमुख कुरा होइन रहेछ
अन्तिम क्षणसम्म सन्तोषसँग मुस्कुराउँ न सक्नु महान कुरा रहेछ
सोच्नोस त मैले के गरेँ  ? के गरीनॅ  ?
मैले यो मानव सभ्यताको मरुभूमिमा एउटा कण थपिनॅ  ?
सोच्नोस त यो अन्तराल समयमा एउटा क्षण थपिनॅ  ?
हुन त म नै के हुँ  र ? मनै त हो नि.....
समयको अन्तराल अवधिमा बितेर जाने एउटा निमेष क्षण
बिशाल जङ्गलमा झरेर जाने एउटा पुरानो पात
तापनि याङ्गटाङ्गहरूकै थोपाहरूले बनेको हुन्छ समुद्र
निमेषहरूकै जोडले बनेको हुन्छ अनन्त अन्तराल समय
पातहरूकै रङ्गले जेलिएको हुन्छ जङ्गलको हरियाली !

त्यसैले फेरि एक पटक— पहिलो र अन्तिम पटक
खेलाएर–केलाएर हेरौँ   यो बृक्षजस्तो जिन्दगीलाई
यति थाकेको, पाकेको, बहकिएको यो मन, जीवनलाई
मर्न त पर्छ नै सबैले , तर
मर्नेबेला पश्चात्तापको ऑसु नहोस् ऑखामा
ऑसु आयो नै भने पखालिदेऊ थाङ्गटाङ्ग तिम्रो पानीमा
किनकि तिमी सधैं रहनेछौ र गुनगुनाइरहने छौ
सत्य, विवेक, स्वाभिमान, माया, जिन्दगी र धरतीका गीतहरूमा
बिर्साइदेऊ, विलिन गराइदेऊ मलाई ती तिम्रा गीतका धुनहरूमा
जीवनको अन्तिम बेलामा मुस्कुराउँन नसकेर— सम्झेर जीवन ऑखामा
ऑसु नै आयोभने पनि पखालिदेऊ याङ्गटाङ्ग तिम्रो पानीमा  ! तिम्रो कञ्चन पानीमा !

शब्दार्थ — छिनामखु = भोजपुर जिल्लाको एउटा गाउँ  | याङ्टाड् = दिल्पा र छिनामखु गाउँहरुको बिचको खोला | याड् = रुपिया , टाङ् =बोट
साभार
लक्ष्मीसडकका कविता (चौधौं सङ्कलन–२०६८)




सरण राईका पुस्तकहरु १, अन्तिम स्वीकारोक्ति (कथा सङ्ग्रह) , २. मानव संसार (उपन्यास ) , ३. साथी (निबन्ध सङ्ग्रह)
  पाइने स्थानहरु :- १. साझा पुस्तक पसलहरु
२. कन्काई बुक , साझा भवन ,भोटाहिटी

Wednesday, October 19, 2011

ओंइलिने फूल



चलिरहेकै थियो  जिन्दगी
गुडिरहेकै, उडिरहेकै थियो  जिन्दगी
कहाँ , कसरी कहिले पन्चर भयो
कसरी  उडने मनको  पखेटा काटियो
गुड्रन छाडेको  छ
फुल्न छाडेको  छ
परिवर्तनशील उकाली, ओंराली र भिराली
पछारिएर फेरि जुर्मुराएर उठ्ने, गुड्ने, उड्ने
निरन्तर यात्रामा फुलिरहने
अजम्बरी होइन— ओंइलिने फूल नै जीवन थियो ।

मधुपर्क २०६८ कातिक

Sunday, August 28, 2011

सरणको साहित्यबारे विवेचनाहरु


साहित्यकार  ;/0f /fO{sf] dfgj ;+;f/ -pkGof;­_, clGtd :jLsf/f]lQm -syf ;ª\u|x_, ;fyL -lgaGw ;ª\u|x_ / ;/0f /fO{sf sljtfx¿af/] s]xL cleJolQm / ljj]rgfx¿M—
 -pkGof; _
Dffgj ;+;f/

                                                                         —8f= w|'jrGb| uf}td

>L ;/0f /fO{sf] …dfgj ;+;f/Ú Ps p2]Zok"0f{ pkGof; xf] . n]vsn] o;df Pp6f pRr cfbz{nfO{ ljzfn sNkgfsf] r'r'/fdfly k'¥ofP/ uugr'DjL agfpg] k|of; ug'{ ePsf] 5 . …dfgjÚ kfq xf], j[4f>d xf], ;+:d/0f xf], pkGof; xf] cyjf d[To' glhs k'u]sf] hLjgsf] wldnf] cfef; xf] . w]/} cy{ nfUg ;S5g\ . hLjg, d[To', /fli6«otf, cfbz{, cfsfª\Iff clg ljleGg cj:yf ldn]/ ag]sf] 5 …dfgj ;+;f/ .Ú o;df hLjgsf] cj;fgglhs  k'u]sf kfqx¿sf afRg] cfwf/ vf]Hg n]vs k|oTgzLn b]lvg' x'G5 . Tof] afRg] cfwf/ :jR5 / :jfledfg ;d]tsf] cfwf/ xf] . kl/jt{gfsf] ;+:d/0f jf cfTdj[tfGtåf/f aofg ul/Psf] o; syfdf b]z, /fhgLlt, /fhgLltsf lj8Djgfx¿ / gful/ssf st{Josf s'/fx¿ clg dflg;n] hLjgnfO{ s;/L afRg' kb{5 eGg] efjnfO{ n]vsn] efj's dg / cfbz{ / ljZn]if0ffTds dl:tissf] k|of]uåf/f emNsfpg' ePsf] 5 . cfh cy{Joj:yf, /fhgLlt, dfgj–hLjgsf ljleGg kmf6df b]lvPsf ;+s6x¿sf] lg¿k0f ub}{ ltgsf] ;dfwfgtkm{ klg n]vs hfu?s b]lvg' EfPsf] 5 .
      n]vssf] efiff ;/n 5, ;'af]w 5 . z}nL ;/; 5 . kf7snfO{ k6Øf/ nfUg]5}g eGg] d]/f] wf/0ff 5 . cfbz{ / efj'stfnfO{ s;}n] clns w]/} klg dfGg ;Snfg\ t/ pkGof;sf] ljifoj:t'n] dfu]sf] x'gfn] dnfO{ tL :jfutof]Uo nfu]sf 5g\ .=k|]d / /fli6«o efjgfsf] pRr af]wn] el/Psf] of] pkGof; n]vssf] cu|ufdL ;f]rsf] kl/0ffd xf] . xfd|f] ;dfhdf o:tf :ki6 ;Gb]z lbg] pkGof; klg rflxG5g\ . n]vs cfÏgf] n]vgdf :ki6 / Odfgbf/ b]lvg' ePsf] 5 pkGof;sf] ;kmntfsf nflu oL s'/f cfjZos x'G5g\ . cfÏgf] p2]Zo ;Dk|]lift ug{ n]vs ;kmn x'g'x'G5 . cGo pkGof; cem} clu a9]sf cfpg\ eGg] z'esfdgf n]vsnfO{ lbg rfxG5' .
                                                              -;f]xL k':tssf] e"ldsfaf6_

 a]Un} ;+;f/
—;'/]z k|f~hnL

Kfl5Nnf]k6s g]kfnL cfVofgdf …dfgj ;+;f/Ú gfd}n] Pp6f k[ystf af]s]/ cfPsf] pkGof; xf] h;n] x/]ssf] hLjg ef]ufOnfO{ s'g} g s'g} ¿kdf ;d]6]sf] 5 . /fhgLlts, cfly{s, ;fdflhs jf dfgl;s ¿kn] pAhfpg] ;ª\sL0f{tf, lgtfGt JolQmjfbL ;+:sf/, :jfyL{ k|j[lQ / pkef]QmfjfbL cfj/0fnfO{ ljleGg kfqsf] dfWodaf6 ;'Id¿kdf s]nfPsf 5g\ pkGof;sf/ ;/0f /fO{n] . ls6]/}eGbf ;Dk"0f{ oyfy{x¿sf] Pp6f ;du| ¿ks xf] k|:t't pkGof; . o; k':ts pk;+xf/;lxt b'O{ v08df ljeflht 5 . syfn] dfgj hLjgk|ltsf] k|]dnfO{ uxg¿kdf lr/kmf/ u/]sf] 5 bfz{lgs lrGtgsf ;fy . st} klg Ps/;tf dx;'; gx'g] u/L a'lgPsf snfTds k+lQmx¿n] st}–st} eg] kf7s :jo+nfO{ cfÏgf] cl:tTjaf]w ug{ afWo kfl/lbG5g\ .
cf;', ldng–lj5f]8, cf/f]x–cj/f]x, hLjgsf] psfnL–cf]/fnL, ldld{/]–uf]w"nL, cfx / pR5\jf;sf] ;ld>0f k|:t't pkGof; cfk}mdf Pp6f hLjg afRg] snfsf] pTs[i6 b[i6fGt xf] . n]vsn] dfG5]sf kL8fnfO{ clt glhsaf6 5fDg] k|oTg u/]sf 5g\ . b]zsf] /fhgLlts kl/j[QnfO{ d"ne"t ¿kdf p7fP/ b]zdf ljBdfg cGof]nnfO{ h:tfsf] t:t} ptf/]sf 5g\ . Ps} jfSodf eGbf Pp6L gf/Lsf] r/d ;kmntfsf] syf xf] of] . rfx] pm /fhgLltsdL{ xf];\ jf kj{tf/f]xL . k||wfgdGqL xf];\ jf j[4f>d–;~rflnsf cyjf Pp6L ;fdfGo u[lx0fL g} lsg gxf];\ .
s'g} klg hLjg cfkm}df ;fy{s x'b}g a? o;nfO{ s;/L lhpg] eGg] k|Zg dxŒjk"0f{ x'G5 . …dfgj ;+;f/Ú cfk}mdf Pp6f bfz{lgs pkGof; xf] hxf hLjgnfO{ cToGt} snfTds ¿kdf lrq0f ul/Psf] 5 . afa'sf] cg'xf/;Dd b]Vg gkfPsL Pp6L kfq lvgf}/L dft[jfT;Nosf] sn]j/df n'sfdf/L v]Nb} of}jgsf] v'8\lsnf] r9\g yfN5] . cefjsf sf/0f b'AnL, kftnL lvgf}/LnfO{ ljBfnosf Ps lzIfs ofofj/n] k|>o lbPkl5 p;sf] hLjgn] gof pmhf{ k|fKt u5{ . lzIffsf] pHofnf]n] p;df cu|ufdL kl/jt{g NofO{lbG5 / pm lvgf}/Laf6 kl/jt{gfdf ¿kfGtl/t x'G5] . pm pkGof;sf] d'nkfq klg xf] . r9\bf] of}jg;u} p;df :qL;'ne nHhf / ;dk{0fsf] efj ljsl;t x'b} hfG5 . …d}n] ;/nfO{ d]/f] :qL;'ne ev{/ kmlqmb} u/]sf] d]/f] of}jg;u kf}7]hf]/L v]Ngsf lglDt cg]s xfjefj, s6fIf / dfofn' s'/fx¿ u/]/ cfdGq0f u/]Ú, hjfg cfd o'jtLx¿sf] h:t} kl/jt{gfsf] dgsf] pb\j]u xf] of] . p;n] qmdzM cWof/f] / pHofnf]aLrsf] cGt/ yfxf kfp5] . x/]s k'/fgf ljrf/ / l;4fGtnfO{ ;dosf] /Ïtf/n] k5fl8 ws]Nb} / eTsfpb} hfG5 eGg] s'/f a'‰g yfN5] . pkGof;le` y'k|} To:tf ljifo 5g\ h;n] x/]snfO{ cfÏgf] lhhLljiffsf] af]w u/fp5 .
syf ;'?b]lv cGTo;Dd k|]dsf] ;]/f]k]m/f]df 5 . hjfg l76fl76Ln] Pscsf{df ug]{ k|]d xf];\ of lzIfsn] cfÏgL 5fqfnfO{ ug]{ k|]d cyjf cfdfn] cfÏgf ;Gtfgk|lt ug]{ k|]d g} lsg gxf];\ . of Pp6L ;fyLn] csL{nfO{ ug{] k|]d . …afa'–cfdfsf] dg 5f]/f5f]/L dfly, 5f]/f5f]/Lsf] dg 9'ufd'9f dflyÚ eGg] g]kfnL pvfgnfO{ rl/tfy{ ug{ d"nkfq kl/jt{gfsf ;Gtfg kf?xfË / gfo'dfn] dxŒjk"0f{ e"ldsf v]n]sf 5g\ .
of] pkGof;df Psftk{m dfgjsf] j[4fj:yfsf] efjfj]z, dgf]bzf / k|j[lQnfO{ s]nfOPsf] 5 eg] csf]{tk{m Pp6f n]vsn] hLjgnfO{ slt glhsaf6 cg'e"t ubf]{/x]5 eGg] oyfy{nfO{ klg k|i6ØfOPsf] 5 . To;f] t k|:t't pkGof;sf] efjkIf cln hl6n nfUg ;S5 . n]vsn] a9L ;flxlTos aGg gvf]hLsg ;/ntfnfO{ j:t'ut ¿kdf ;d]6\g ;s]sf] eP …dfgj ;+;f/Ú cem pTs[i6 x'g] lyof] .
                                                      sflGTfk'/, @)^% df3 @%


—t]hs'df/ >]i7

Dfflg;sf] hLjg, d[To', /fli6«otf, cfbz{, dfgjLo cfsfª\Iff clg dfG5]sf] hLjgsf ljleGg cj:yf ldn]/ ag]sf] 5  of] pkGof; . o;df hLjgsf] cj;fgglhs k'u]sf dflg;x¿sf] afRg] :jR5 / :jfledfgsf] cfwf/ vf]Hg n]vs k|oTgzLn /x]sf 5g\ .=== o; pkGof;df b]z, /fhgLlt, /fhgLlts lj8Dagf / gful/ssf st{Josf s'/fsf ;fy} dflg;n] s;/L afRg'k5{ eGg] efjnfO{ pkGof;sf/n] efj's dg, cfbz{ / ljZn]if0ffTds dl:tissf] k|of]uåf/f ;/n, ;xh ¿kdf AoQm ug{ vf]h]sf 5g\ .

ul/df r}t @)^%, k"0ff{ª\s #!^



km/s ljifoj:t'sf]= pkGof;

sdn ;'j]bL


;flxlTos j[Qdf Tolt rrf{df cfpg] gfd t xf]Og Tof] gfd t/ /fhgLlts, ;fdflhs, ;f+:s[lts Tfyf ;dfh ;]jfsf] If]qdf eg] em08} rf/ bzssf nfdf] sfnv08 latfO;s]sf] 5 . /fhgLlt, k|fWofkg tyf ;fdflhs–;f+:s[lts cf/f]x–cj/f]xnfO{ glhsaf6 5fd]sf] gfdn] tLgj6f s[lt hGdfPsf] 5 km/skm/s lawf cyf{t sljtf, lgaGw / pkGof;df . /fhwfgLaf6 6f9f df]km;ndf /dfO/xg] Pp6f sd{zLn ;|i6fsf] gfd xf] — ;/0f /fO{ / xfn} pgsf] gjLgtd cf}kGofl;s s[lt ahf/df cfPsf] 5 …dfgj ;+;f/Ú gfd lnP/ .
==cfTdj[tfGtut z}nLdf l;g]dfsf] ÏNof;Aofsz}nL ;fk6L lnP/ k|:t't ul/Psf] pkGof; eGbf x'G5 of] pkGof; dfgj ;+;f/nfO{, s]xL /fhgLlt, s]xL cfbz{ kl/sNkgf, s]xL hLjg / d[To'sf] kl/efiff / s]xL efj's dgsf] pb\j]u–på]ngsf] rl/qsf ¿kdf k|:t't pkGof;n] k|:t'ltdf gofkg gNofP klg ljifout p7fgsf ¿kdf gof cfbz{jfbL z}nLsf] ;"qkft u/]sf] 5 . k'hLjfbL ;ª\qmd0fsfndf lvgf}/L eGg] kfq kl/jt{gfdf ¿kfGtl/t ePsf] 5 p;sf] cfTdj[tfGTfdf jl0f{t ;fdflhs cy{ Joj:yfn] cfh xfdL afr]sf] o'u / kl/j]zsf] ;du|lrq k]z u/]sf] 5 . st} cfbz{ / efj'stfsf] nx8df pkGof;sf/ aUb} uP klg ;fy{s p2]Zolt/ nDs]sf] pkGof;n] cu|ufdL af6f] kqm]sf] 5 . elTsPsf ;kgfx¿nfO{ sNkgfsf] p8fgåf/f ;fsf/ kfg{ vf]Hbf hGdg k'u]sf] xf] of] pkGof; / o;sf] :jLsf/f]lQm klg pkGof;sf/af6} ePsf] 5 . hLjgl;t aUb} uPsf] pkGof;sf] gfos dfgjsf] hLjg rl/qn] w]/} cy{x¿sf] k|If]k0f u/]sf] 5 hxf dfgj ;Í6sf] lg?k0fsf] dfu{ klxNofpg] k|oTg;d]t ul/Psf] 5 .
Efm08} tLg bzs cufl8b]lv sljtf n]vgtkm{ k|j[Q lyP ;/0f /fO{ . k];fut lhDd]jf/L ;DxfNb} cfh hLjgsf] 5}6f} bzs 6]Sg k'Ubf cfÏgf] hLjg;lËgLsf] j[4f>d agfpg] / cfkm"x¿ To;}df /xg] rfxgfnfO{ ef}lts ¿kdf k"/f ug{ g;s]sf sf/0f …dfgjÚ kfqnfO{ j[4f>dsf] kl/k"/s agfP/ cf}kGofl;s j[4f>d lgdf{0f u/] . pgn] agfPsf] cf}kGofl;s j[4f>dleq dfcf]jfbL hgo'4sf] ;f}Gbo{zf:q, h;sf sf/0fn] d'n'sdf :yflkt, nf]stflGqs u0ftGq, aLrdf ;fdGtjfb–;+;bjfbsf] ;]/f]k]m/f]df eP u/]sf c;dfg ;lGw ;k{gx¿, ;+;bjfbL bnx¿sf] ;QflnK;fsf sf/0f ePsf 3LgnfUbf n]gb]gx¿ / o:t} hLjgnfO{ xNnfpg] 36gf–kl/36gfx¿sf] k]mxl/:t aGg k'u]sf] 5 k|:t't pkGof; .
of] pkGof;nfO{ ;/b/ pkGof;sf] nx/df /fVbf ;Da4 ;h{snfO{ cGofo geP klg wd{ lg/k]Iftf / hftLo ;b\efjsf] kl/ro eg] hlt g} dxŒjsf ;fy oxf k|:t't ul/Psf] 5 . /fO{sf] ljrf/ / bz{g k|ultjfb xf] t/ k|ultjfb ;j{yf km/flsnf] / k|of]ujfbL z}nLdf pkGof;df k|o'Qm eP/ cfPsf] 5 .
cNkljsl;t b]zsf] ;dfh, ;flxTo, ;+:s[lt / ;+:sf/nfO{ Toxfsf] ;Qf /fhgLltn] k|efj kf/]sf] x'G5 . ;Qf /fhgLltnfO{ ;xL dfu{df 8f]¥ofpg pkGof;df st} laDa / k|tLs t st} ;sf/fTds cfu|xsf] k|of]u ul/Psf] 5 . 8f= ;f}Gbof{, kl/jt{gf / dfgjh:tf d'Vo kfqx¿ ;Qf /fhgLltl;t k|ToIf / k/f]If¿kdf au]sf 5g\ . Pp6f lab|"k rl/q / kl/j]znfO{ ;Toofqfdf nfUg ck|ToIf cfu|xsf] kl/rfos /x]sf] k|:t't pkGof;n] g]kfnL cf}kGofl;s ofqfdf pkl:ylt b]vfPsf] 5 .
                                               dw'ks{ ,@)^^,dª\l;/,k"0ff{ª\s $*^

                                                                     

 —8f= v]d bfxfn
Dffgj ;+;f/df Pp6L aflnsfn] cfÏgf] afNosfndf ef]u]sf] b'Mv ;'vx¿df ;s];Dd ;/n 9Ëdf k|sfz ePsf 5g\ . pkGof;sf] ljifonfO{ ;+:d/0fsf dfWodaf6 j[Qfsf/Lo z}nLdf k|sfz ug]{ k|of; ePsf] 5, o;sf] nIodf yf]qf ljrf/ / l;4fGtnfO{ cfd"n kl/jt{g ug'{kg]{ b]vfOPsf] 5 . kfqx¿n] /fhgLlt klg ;kmf / ;'Gb/ ag]sf] x]g{] OR5f /fv]sf 5g\ .
pkGof;sf s]xL kftf, jf0fL k|sfzg, lj/f6gu/,@)^&
                                                                        

—/d]z kf}8]n
Dffgj ;+;f/ pkGof;n] ;+;f/sf] eGbf klg g]kfnsf] kl/j]znfO{ ;d]6\g] k|of; u/]sf] 5 . pkGof; j[4f>d vf]Ng] ;fdfGo ljifoaf6 ;'? eP klg o;df d"ntM /fhgLlt, wd{, ;+:sf/, d[To', k|]d, qmflGt h:tf ljifox¿ ;d]l6Psf 5g\ . d[To'nfO{ dxfg\ JolQmn] klg l:jsfg'{ kg]{ ;Gb]zx¿ o; pkGof;df kfOG5 . ;/0f /fO{ pkGof;df gf/LjfbL eP/ b]vf k/]sf 5g\ / k|foM ;Tkfqx¿ dfq oxf pkl:yt b]lvG5g\ .
cf}hf/ @)^^a}zfv @#


…dfgj ;+;f/Ú pkGof;sf] d"NofÍg
         
 —xl/nfn kf08]
pkGof;sf/ ;/0f /fO{åf/f lnlvt dfgj ;+;f/ pkGof; d"ntM cfnf]rgfTds oyfy{jfbL wf/faf6 k|efljt ePsf] kfOG5 . lj= ;= @)^% ;fndf k|sflzt ;/0f /fO{sf] dfgj ;+;f/ pkGof; klxnf] k|of; xf] . lqe'jg ljZjljBfnodf lzIfs k]zfdf hflu/] /fO{ s]xL jif{b]lv cjsfz hLjg JotLt ul//x]sf 5g\ . ;f7Lcf} bzssf] ljz[ª\vlnt ;Dk"0f{ cg'ej cg'e"lt / ljrf/nfO{ cfÏgf] pkGof; dfgj ;+;f/df snfTdstfsf ;fy ;d]6]sf] kfOG5 . syf, sljtf, lgaGw lawfdf ;kmntf xfl;n ul/;s]sf ;/0f /fO{n] pkGof;df g]kfnL ;dfhsf] ;fdflhs, cfly{s, wfld{s, ;f{:s[lts,  /fhgLlts oyfy{ 36gfx¿nfO{ cfnf]rgfTdstfsf ;fy k|:t't u/]sf] kfOG5 . k|]d, k|0fo, klxnf] k':tf / bf];|f] k':tfaLr åGå, e"d08nLs/0fsf] k|efj, gf/Lsf] dxfgtf cfbL ljifoj:t'x¿df /f]rstfsf;fy dfgj ;+;f/ pkGof;df k|:t't ePsf] kfOG5 . rl/q lrq0fsf cfwf/df pkGof; ;an /x]sf] b]lvG5 . k|d'v, ;xfos / uf}0f kfqsf] cfjZos pkl:yltn] pkGof;nfO{ bl/nf] agfPsf] kfOG5 . g]kfnsf] ;fdflhs, /fhgLlts, cfly{s cj:yfsf] lj;ª\ult kIfnfO{ Joª\Uo ug]{ ljj]Ro pkGof;sf] j:t', kfq, efiff ;'xfpbf] 5 . dfgj ;+;f/ pkGof;sf] syfgs 9frf j[Qsf/Lo 5 -bfxfn @)^% M @_ . k|ydk'?if / t[tLok'?if b[li6laGb' /x]sf] dfgj ;+;f/ pkGof;nfO{ ljleGg sf]0faf6 d"NofÍg ubf{ pko'Qm x'G5 .
dfgj ;+;f/ pkGof;nfO{ cfnf]rgfTds oyfy{jfbL wf/fcGtu{t /fv]/ d"NofÍ0f ug{ ;lsG5 . ;fdflhs cGwljZjf;, s'k|yf, cGofo, cTofrf/, k|ult pGgltlt/ ult/f]w ug]{ clxts/ sfo{x¿nfO{ cWoog, cfnf]rgf, ljZn]if0f, JofVof ug]{ k|j[lQnfO{ cfnf]rgfTds oyfy{jfb elgG5 -k|wfg@)^!M!$(_ . dfgj ;+;f/ pkGof;sf] gflosf kl/jt{gfsf] jfNosflng ;fdflhs cj:yf hftLo e]befj / ul/aLsf] sf/0f b'Mvbk"0f{ /x]sf] x'G5 . tfTsflng ;fdflhs, cfly{s, /fhgLlts, wfld{s, ;f+:s[lts cj:yfnfO{ h:tfsf]t:t} ¿kdf k|:t't ug'{sf ;fy} pkGof;sf/n]  o;af/] l6sfl6Kk0fL, JofVof, ljZn]if0f u/]sf] kfOG5 . Psflt/ pkGof;sf/n] kl/jt{gf tyf cGo kfqx¿af6 b]zsf] c/fhs l:ylt, zf]ifs ;fdGtn] ul/a lgd'vfk|lt u/]sf] ceb| Jojxf/, e|i6frf/, sld;gvf]/ k|j[lQ, ul/a emg ul/a x'g] la8Dagf, /fhgLlts cl:y/tfsf] sf/0f b]z cwf]ulttkm{ a9]sf] l:ylt  b]vfPsf 5g\ eg]  csf]{lt/ oyfl:yltk|ltsf] ljb|f]x, ;fdflhs lj;ª\ultsf] cfnf]rgf, cg'zf;gxLg / hglj/f]wL tŒjx¿;u h'Wg'kg]{ c7f]6 pkGof;sf/sf] /x]sf] 5 . kl/jt{gfsf] tTsflng ult/f]wnfO{ qmdzM cGTo u/L b]znfO{ Pp6f k|ult / pGglttkm{ nfg] k|of; ;kmn ePsf] b]lvG5 . To;sf/0f dfgj ;+;f/ pkGof;df  pkGof;sf/ ;/0f /fO{n] ;d;fdlos 36gfnfO{ k|:t't u/L To;k|lt ljj]rgf, cfnf]rgf tyf cfÏgf] b[li6sf]0f k|:t't u/]sf] b]lvG5 .
k|ultjfbL tyf ;dfhjfbL oyfy{jfbL k|j[lQx¿ dfgj ;+;f/ pkGof;df b]lvG5 . ;fdGtjfbL k4ltsf] lj/f]w, ul/a lgd'vf hgtfsf] kIfdf af]Ng], ;dfhjfbL 9frfdf ;Dk"0f{nfO{ abNg] OR5f /fVg] lrGts, ljrf/s k|ultjfbLleq kb{5g\ -;'a]bL @)^$M!@@ _ . k|ultjfbL tyf ;dfhjfbL wf/fcGtu{t /x]/ syfx¿ l;h{gf ug]{ ;/0f /fO{n] cfÏgf] pkGof; dfgj ;+;f/df k|ultjfbL :j/ phfu/ u/]sf] b]lvG5 . ul/a kl/jf/df x's]{sL o; pkGof;sL gflosf kl/jt{gf ;fdGtL ;+:sf/sf] lj/f]w u5]{ / ul/a lgd'vf zf]if0fdf k/]sf hgtfx¿sf] kIfdf pleG5] . kl/jt{gf ;fdGtL ;/sf/sf] cfGbf]ngdf ;xefuL X'G5] . ufpufpdf uP/ ul/a hgtfsf] pGglt ljsf; ug{ ;dlk{t x'G5] . s'zn k|wfgdGqL eP/ g]kfnL hgtfsf] kIfdf sfd ug]{ / k'hLjfbL ;fdGtLx¿sf] cGTo ug{ nflukg]{ kl/jt{gfsf] ljrf/ k|ultjfbn] cf]tk|f]t ePsf] b]lvG5 . kl/jt{gf gfd}n] klg k|ult / pGglt pGd'v b]lvG5 . To;}n] k|ultjfbnfO{ ;flxTodf snfTdstfsf ;fy k|:t't ug]{ ;/0f /fO{ o; dfgj ;+;f/ pkGof;df klg Tolts} ;hs / ;kmn b]lvG5g\ .
dfgj ;+;f/ pkGof;df :jR5GbtfjfbL k|j[lQx¿ klg b]lvG5 . efj'stf, k|s[ltk|]d, k|]d k|;ª\u, cfWoflTds r]t, ljb|f]x, qmflGt cfbL k|j[lQ ePsf] ;'wf/jfbL cfbz{ / knfogjfbL oyfy{sf] kIfdf s]lGb|t /x]sf] jfb g} :jR5Gbjfb xf] -;'j]bL@)^$M*#,*$_ . kl/jt{gfn] lzIfs ofofj/;u u/]sf] k|]d, ;dk{0f, efj'skg cfbLnfO{ lgs} /f]rstfsf ;fy :jR5GbjfbL z}nLdf ;/0f /fO{n] dfgj ;+;f/ pkGof;df k|:t't u/]sf] kfOG5 . lxdfn, kxf8 / t/fO{sf k|fs[lts 56fx¿, ;'Gb/ / dgf]x/ b[iox¿sf] j0f{gn] ljj]Ro pkGof; pTs[i6 ag]sf] b]lvG5 . kl/jt{gf / ofofj/sf] ef]uljnf;, kl/jt{gf / uf]s'n …dfgjÚsf] cfTdLo k|]d, lgd{nfsf]  uf]s'n …dfgjÚk|ltsf] Psf]xf]/f] cfsif{0f, cfGtl/s åGå ;fy} ;dfh kl/jt{gsf] nflu kl/jt{gf, ofofj/, uf]s'n …dfgjÚ, 8f= ;f}Gbof{ cfbL kfqx¿n] u/]sf] qmflGt, k/Dk/fk|ltsf] ljb|f]x / k|s[lttk{msf] e'msfj, efj's ;+j]bgf, :jlKgn cfsfª\Iff, cGd{'vL cfTdle/fd cfbLn] ubf{ dfgj ;+;f/ pkGof; :jR5GbtfjfbL aGg k'u]sf] b]lvG5 .
lj;ËltjfbL tyf cl:tTjjfbL k|j[lQsf cfwf/df klg dfgj ;+;f/ pkGof;nfO{ d"NofÍg ug{ ;lsG5 . nfdf] ;ª\3if{kl5 ;kmntf k|fKt x'b}g / s]jn lg/fzf, s'07f / lj;Ëltsf l:ylt b]vf k5{ eg] ToxL g} lj;Ëltjfb xf] -;'j]bL@)^$M@(%_ . b]zsf] /fhgLlts cj:yf, ufpn]x¿sf] bogLo l:ylt, cJojl:yt ;x/Ls/0f cfbLn] ubf{ kl/jt{gdf s]xL lj;ª\ultsf /]vfx¿ b]Vg ;lsG5 . 8f= ;f}Gbof{df cfÏgf] k|]dLn] wf]sf lbP kl5 slxNo} ljx] gug]{ ;ª\sNk ug'{ / nf]Ug] dfG5]x¿nfO{ ljZjf; gug'{ lj;ËltjfbL ;f]r xf] . lzIfs ofofj/ klg Ps} 7fpdf a:g g?rfpg] lj;Ëlt / hLjgk|lt lg/fz eO{ rf/}lt/ lx8\g ?rfpg] kfq xf] . hLjgk|ltsf] cf:yf, cl:dtfsf] nflu  ;ª\3if{, ;+:s[lt / b'is[ltx¿k|lt cfGtl/s ljb|f]x, ljkl/t of}g ef]usf] cg'e"lt cfbL k|j[lQx¿ cl:tTjjfbcGtu{t kb{5g\ -;'j]bL  @)^$M##)–##$_ . lvgf}/Ln] ofofj/;u u/]sf] ef]uljnf; / k|fKt ;Gt'i6L, t[lKt, kl/jt{gfsf] cfdfn] u/]sf] hLjg ;ª\3if{, kl/jt{gf ljleGg ;d:ofnfO{ e]mNb} Pp6f ;kmn cf/f]xL aGg', k|wfgdGqL x'g' / j[4f>d lgdf{0f ug'{ cfbL p;df cl:tTjjfbL r]t h'/d'/fPsf] b]lvG5 . 8f= ;f}Gbof{df lj;ª\ultjfbL ;f]r eP klg cfÏgf] ;Dk"0f{ ;DklQ afncf>dnfO{ x:tfGt/0f ug'{, z/L/ bfg ug{sf;fy} k|efgdGqL eP/ ljleGg dxŒjk"0f{ sfd ug'{n] p;df klg cl:tTjjfb e]6\g ;lsG5 . To;}n] o; pkGof;sf kfqx¿ lj;ª\ultsf] af]w ePkl5 cl:tTjtkm{ pGd'v ePsf kfOG5g\ . c? kfqx¿ klg hf]z, hfu/ k|z:t ePsf] b]Vg ;lsG5 . To;}sf/0f lj;ª\ultjfbL tyf cl:tTjjfbL k|j[lQ dfgj ;+;f/ pkGof;df /x]sf] b]lvG5 .
gf/LjfbL :j/x¿ dfgj ;+;f/ pkGof;df emlNsPsf] kfOG5 . d'Vo kfqx¿ g} gf/L ePsf]n] gf/LjfbL ljrf/x¿ u'~hfodfg ePsf] ljj]Ro pkGof;df gf/L :jtGqtf, gf/L cl:dtf, n}ª\lus e]befjsf] lj/f]wcfbLh:tf k|j[lQx¿ /x]sf] b]lvG5 . kl/jt{gf Pp6f lgDgjuL{o gf/L eP/ ljZjljVoft ePsL 5] . ;jf{]Rr lzv/ ;u/dfyfsf] ;kmn cf/f]x0f u/]sL pm Pp6f ;kmn k|wfgdGqL ag]/ pbfx/0f ag]sL 5] . 8f= ;f}Gbof{ klg To:t} csf]{ pbfx/0f xf] . pkGof;sf/ ;/0f /fO{n] dfgj ;+;f/ pkGof;df gf/Ln] u/]sf] ;ª\3if{ / k|fKt ;kmntf, pgLx¿sf] ;f]r ljrf/ k'?ifsf] ;dfg /x]sf] b]vfO{ gf/L / k'?if ;dfg x'g\ eGg] ljrf/ JoQm u/]sf] kfOG5 .
dfgj ;+;f/ pkGof;df kfqx¿sf] cfGtl/s / afx\o b'j} dgsf] lrq0f u/]sf] kfOG5 . pkGof;sf/ ;/0f /fO{n] dgf]ljZn]if0ffTds tj/af6 kfqsf dgsf kqx¿ s]nfpg] k|of; u/]sf] b]lvG5 . lvgf}/Lsf] dgdf p7]sf] cfGtl/s / afxØ t/ª\ux¿, kl/jt{gfdf uf]s'n …dfgjÚk|lt p7]sf leqL dgsf lh1f;fx¿, k|]dLn] 5f]8]/ hfbf k|]ldsfsf dgdf pAh]sf lj5f]8sf If0fx¿cfbLnfO{ dgf]ljZn]if0ffTds k4ltaf6 /fO{n] ljj]Ro pkGof;df k|:t't  u/]sf 5g\ .
;du|df ;/0f /fO{sf] dfgj ;+;f/ pkGof;n] cfnf]rgfTds oyfy{jfbL wf/fcGtu{t /x]/ k|ultjfbL d"No dfGotfnfO{ klg JoQm u/]sf] kfOG5 . o; pkGof;df oyfy{jfb, dgf]lj1fg, :jR5Gbjfb, cl:tTj tyf lj;ª\ultjfb, cltoyfy{jfb, gf/Ljfb cfbL jfbx¿ e]6\g ;lsG5 .
;du|df /fhgLlts, cfly{s, ;fdflhs, ;f+:s[lts, k|]d–k|0fo, qmflGt, wd{, ;+:sf/, kl/jt{g cfbL ljifoj:t'nfO{ lgtfGt df}lns 9Ëdf pkGof;sf/ ;/0f /fO{n] dfgj ;+;f/ pkGof;df lrlqt u/]sfn] g]kfnL pkGof; ;flxTodf pkGof;sf/ ;/0f /fO{sf] dxŒjk"0f{ e"ldsf /x]sf] b]lvG5 .
                                                        ;/0f /fO{sf] cfVofgsfl/tf
ck|sflzt -lqe'jg ljZjljBfno, dfgljsL / ;fdflhszf:q ;ª\sfocGtu{t dx]Gb| jx'd'vL SofDk; w/fg, g]kfnL ljefusf] :gftsf]Q/ tx bf];|f] jif{sf] b;f} kqsf] k|of]hgfy{ k|:t't zf]wkq _ af6 .



;/0f /fO{sf syfx¿sf] d"NofÍg
                                                                     

—ls/0f k/fh'nL
;/0f /fO{n] cfÏgf syfx¿df xfd|} ;dfh / To; j/k/sf ljifoj:t'nfO{ k|:t't u/]sf 5g\ . /fO{n] cfÏgf syfx¿df ;fdflhs, cfly{s, ;f+:s[lts, /fhgLltscfbL ljifoj:t'sf] rog u/]sf 5g\ . pgsf …laxfgsf] k|tLIffdfÚ, …Anfsaf]8{, rs / 8:6/Ú, …/d]zaxfb'/Ú, …k|]/0ffsf] ;fgf] lemNsf]Ú cfbL syfx¿ ;fdflhs ljifoj:t'df cfwfl/t /x]sf 5g\ eg] …kfksf] lg/Gt/ qmldstfÚ, …clGtd :jLsf/f]lQmÚh:tf syf /fhg}lts ljifoj:t'df cfwfl/t /x]sf 5g\ .
/fO{sf s'g} syfx¿df lj;ª\ltjfbL, cl:tTjjfbL tyf dgf]j}1flgs lrGtgsf] k|efj k/]klg To;n] alnof] u/L :yfg hdfpg ;s]sf] b]lvb}g . To;}n] ;fdflhs oyfy{jfbL, lj;ª\ultjfbL, cl:tTjjfbL, dgf]j}1flgs syfsf] wf/df pleg vf]h]tf klg pgsf ;du| syfdf /d]z ljsnsf] k|efj k/]sfn] pgnfO{ ;dfhjfbL oyfy{jfbL syfsf/sf] ¿kdf lng ;lsG5 . pgL o; o'usf ;a} lsl;dsf ;Gbe{ / kl/j]znfO{ cfÏgf] syfdf c6fpg] k|of; u5{g\, o'u r]tgf eg]{ u5{g\ .
pgsf tL ;du| syfx¿sf] ljifoj:t' ;fdflhs w/ftnaf6 l6lkPsf b]lvG5g\ . ljz]ift tNnf] ju{, zf]liftju{ / ;LdfGtLs[tju{sf kIfdf pgsf] n]vgL e'ms]sf] kfOG5 . pgsf] …laxfgsf] k|tLIffdfÚ syfdf Pp6f ul/a kl/jf/sf] sf?l0fs hLjg k|:t't ub}{ ul/a, zf]lift, kLl8tx¿n] ul/aL, zf]if0f, cGofo, cTofrf/ ;xg'k/] tfklg Pslbg lgZro g} gof laxfg cfpg] cfzf syfsf/n] JoQm u/]/ k|ultjfbL b[li6sf]0f k|:t't u/]sf 5g\ . …/d]zaxfb'/Ú syfsf] gfos /d]zsf dfWodaf6 g]kfnL ;dfhsf ul/a JolQmx¿n] ;w} ul/aLdf g} hLjg JotLt ug'{ k/]sf] oyfy{ k|:t't ul/Psf] kfOPsf] 5 . Pp6f lzIfssf] dfld{s sxfgLnfO{ …Anfsaf]8{, rs / 8:6/Úsyfsf dfWodaf6 k|:t't ul/Psf] 5 . …v/fa ;f]rfOÚ syfdf …jgsf] af3n] vfg' sxf 5 dgsf] af3n] vfG5Ú eGg] pvfgnfO{ k|:t't ug{ …dÚkfqsf dgdf cg]s v/fa ;f]rfOx¿ k|j]z u/fOPsf 5g\ . …ha 3fd 8'Ag nfU5Úsyfdf ul/a / tNnf] ju{sf dflg;x¿ lbge/ c;kmn k|of;x¿ ug]{ / a]n'sf ePkl5 ef]lnsf] 3fdsf] em'Nsf];u} cfÏgf] ;kmntfsf] ;'?jft x'g] sNkgf ug{ yfN5g\ eGg] s'/f p7fOG5 . …>flkt o'usf cbgf lhGbuLx¿Ú syfdf of] o'usf dfG5]x¿ ul/a, b'MvL, zf]lift, kLl8t ePsfn] of] o'u g} abNg kfP x'GYof] eGg] ljrf/ k|:t't ul/Psf] kfOG5 . …kfksf] lg/Gt/ qmldstfÚ syfdf syfsf/n] Pp6f ;fwf/0f dflg; ljleGg lgx' agfO{ /fhgLltsf] 7"nf] kbdf k'Ug] / To;sf] kl5 nfUg] g]kfnLx¿sf] rl/q pb\3f6g ul/Psf] kfOG5 . …k|]/0ffsf] ;fgf] lemNsf]Ú syfdf dflg;n] cfk"meGbf ;fgfaf6 klg k|]/0ff kfpg ;S5 eGg] s'/f 7"nLn] ;fgf] s]6f]af6 k|]/0ff kfPsf] b]vfP/ JoQm ul/Psf] 5 . …clGtd :jLsf/f]lQmÚ syf hgcfGbf]ng efu @sf] ;dodf n]lvPsf] P]ltxfl;s dxŒjsf] syf ePsf] s'/f /fO{;usf] e]6jftf{df JoQm u/]sf 5g\ . o; syfdf hgtfsf] kIfdf n8\g]x¿sf] hlxn] klg ljho x'g] ljifo k|:t't ul/Psf] 5 .
                             ;/0f /fO{sf] hLjgL, JolQmTj / s[ltTj— Ps cWoog
ck|sflzt -lqe'jg ljZjljBfno, dfgljsL / ;fdflhszf:q ;ª\sfocGtu{t dx]Gb| jx'd'vL SofDk; w/fg, g]kfnL ljefusf] :gftsf]Q/ tx bf];|f] jif{sf] b;f} kqsf] k|of]hgfy{ k|:t't zf]wkq _ af6


—xl/nfn kf08]
;du|df ;/0f /fO{sf syfx¿sf] cWoog ljZn]if0f ubf{ ;fdflhs w/ftnaf6 ljifoj:t' p7fg ePsf b]lvG5g\ . d'VotM ;dfhjfbL oyfy{jfbL wf/fnfO{ cjnDag u/L syfx¿sf] /rgf ug]{ /fO{sf syfx¿df cGofo cTofrf/df lklN;Psf tNnf]ju{ zf]lift ;LdfGts[t ju{cfbLsf] kIfdf jsfnt ul/Psf] x'G5 .  tTsflng ;dosf] oyfy{ j:t'l:yltnfO{ ljleGg kfqx¿sf] dfWodaf6 syfsf/n] JoQm u/]sf] b]lvG5 .  syfsf/ ;/0f /fO{n] laxfgsf] k|tLIffdf syfdf Pp6f ul/a kl/jf/sf] sf?l0fs cj:yfsf] lrq0f ub}{ zf]lift, kLl8t, ul/a, b'MvLx¿n] ljleGg cGofo, cTofrf/, zf]if0f, pTkL8g ;xg' k/]klg Ps lbg cjZo ul/asf] lbg lkm5{ / gof laxfg cjZo cfp5 eGg] ;dfhjfbL oyfy{jfbL ljrf/ k|:t't u/]sf 5g\ . dflg;x¿ lgolt lgb[i6 x'G5g\ / ;dfhdf ul/a JolQmx¿ ;w} ul/aLd} hLjg JotLt ug'{ kg]{ oyfy{ /d]zaxfb'/ syfdf k|:t't ul/Psf] kfOG5 . /fO{sf] Anfsaf]8{, rs / 8:6/ syfdf Pp6f lzIfssf] dfld{s cj:yfsf] lrq0f ug'{sf ;fy} p;sf OR5f cfsfª\Iffx¿ slxNo} k"/f gx'g] ljrf/ /x]sf] kfpg ;lsG5 . v/fa ;f]rfO syfdf …jgsf] af3n] vfg' sxf 5 sxf, dgsf] af3n] vfG5Ú eGg] pvfgnfO{ k'li6 ug{ vf]lhPsf] b]lvG5  / kfqsf] dgdf cfPsf]  v/fa ;f]rfOx¿nfO{ jf:tljs ¿kdf lbPsf] kfOG5 . dflg;x¿ PSnf] jf k'm;{b ePsf] ;dodf ljleGg ;dodf ljleGg gsf/fTds / c;fGble{s ljifox¿n] k|>o kfp5g\ eGg] ljrf/ v/fa ;f]rfO syfdf syfsf/ /fO{sf] kfOG5 . /fO{sf] csf]{ syf >flkt o'usf cbgf lhGbuLx¿df o; o'usf dflg;x¿ ul/a, b'MvL, zf]lift, kLl8t ePsfn] o'u g} abNg kfP x'GYof] eGg] ljrf/ syfsf/sf] /x]sf] b]lvG5 . >Ldfg / >LdtLaLrsf] emu8fnfO{ ;fdfGo ¿kdf lng'k5{ eGg] wf/0ff klg o; syfdf syfsf/sf] /x]sf] 5 . ha 3fd 8'Ag nfU5 syfdf c;kmn ul/a kfq ef]lnsf] 3fdsf] e'mNsf];u} cfÏgf] ;kmntfsf] ;'?jft x'g] sNkgf u5{ eGb} pHHjn eljiosf] cfzfdf /dfpg] o'jfx¿sf] ;d:ofx¿nfO{ lbzflgb]{z ul/Psf] kfOG5 . g]kfnsf] hgcfGbf]ngsflng ;dosf] ;fdflhs, cfly{s, /fhgLlts l:yltsf] ;hLj lrq0f kfksf] lg/Gt/ qmldstf syfdf syfsf/ /fO{n] u/]sf] kfOG5 . k|]/0ffsf] ;fgf] lemNsf] syfdf syfsf/ /fO{n] law'jf dlxnfsf] dgdf plAhPsf] b'Mv, j]bgf, p;n] ef]Ug' k/]sf] kL8f ;fy} 7"nf dflg;n] cfk"meGbf ;fgfaf6 klg k|]/0ff kfpg ;S5 eGg] s'/f 7"nL kfqn] ;fgf] s]6faf6 k|]/0ff kfPsf] b]vfP/ JoQm ug{ vf]lhPsf] 5 . clGtd :jLsf/f]lQm hg cfGbf]ng efu—@sf] ;dodf n]lvPsf] pTs[i6 syf xf] . hgtfsf] lxtdf n8\g]x¿ hf] sf]xL klg ljho x'g] ljifo o; syfdf k|:t't ul/Psf] 5 . ;du|df /fO{sf syfx¿n] g]kfnL ;dfh, kl/j]znfO{ glhsaf6 5'g ;s]sf] b]lvG5 . b'O{ bzseGbf cufl8sf syfx¿ / jt{dfg cj:yfdf n]lvPsf syfx¿df leGgtf eP klg ljifoj:t' eg] ;fdflhs g} /x]sf] 5 . /fO{sf] ;kmn kIf eg]sf] o'ur]tgfsf] 5fof lrq b]vfpg] xf] . To;sf/0f ;/0f /fO{ g]kfnL ;flxTosf] cfVofgsf] syf lawfdf k|ultjfbnfO{ cfTd;ft u/L syfx¿ /rgf ug]{ dxŒjk"0f{ syfsf/ x'g\ . pgsf] of]ubfg g]kfnL ;flxTodf ct'ngLo 5 .
                                                       ;/0f /fO{sf] cfVofgsfl/tf
ck|sflzt -lqe'jg ljZjljBfno, dfgljsL / ;fdflhszf:q ;ª\sfocGtu{t dx]Gb| jx'd'vL SofDk; w/fg, g]kfnL ljefusf] :gftsf]Q/ tx bf];|f] jif{sf] b;f} kqsf] k|of]hgfy{ k|:t't zf]wkq _ af6


clGtd :jLsf/f]lQm
-syf ;ª\u|x_
                                                                                —;femf k|sfzg
o;df ;ª\u[lxt k|foM syfx¿ ;fdflhs ;d:ofd} s]lGb|t 5g\ . /fhgLlts If]qdf b]lvPsf lj;ª\ult, k];fut wd{, hLjgk|ltsf] df]x / cfzfjfb, ;fdflhs lqmofsnfkdf kl/j]zn] kf/]sf] k|efj, dfgjLo cfTd;Ddfgh:tf ljifoj:t'dfly n]vssf] df}lns k|:t'ltn] syfTds ¿k / 9frf /f]rs agfPsf] 5 .
;ª\u|xsf syfx¿sf] z}nL / k|:t'lt cfsif{s 5 . ;a} syfx¿ clGjltd"ns tx;Dd k'u]sf 5g\ .
clGtd :jLsf/f]lQm-syf ;ª\u|x_ sf] e"ldsfaf6


;/0f /fO{sf lgaGwx¿sf] d"NofÍg

                                                                             —ls/0f k/fh'nL
lgaGwsf/sf] ¿kdf ;/0f /fO{sf kRrL;j6f lgaGwx¿sf] ;ª\u|x ;fyL @)^$ ;fndf k|sflzt ePsf] 5 . o; leqsf lgaGwx¿df /fO{n] cfÏgf j}rfl/s wf/0ffx¿ JoQm u/]sf 5g\ . ;fyL lgaGwdf /fO{n] k|To]s dflg;sf ;fyLx¿ cjZo x'g] / tL ljleGg k|s[ltsf x'g] ljifo k|:t't u/]sf 5g\ . pgL ;Dk"0f{ g]kfnnfO{ Pp6f 3/ / g]kfnLnfO{ Pp6f kl/jf/ dfg]/ lgaGw n]Vg] lgaGwsf/ x'g\ . g]kfnLx¿ kl/>dL ePsfn] l56} ;d[l4sf] af6f]lt/ nDsg] ljrf/ k|:t't u/]sf lgaGwx¿ n]v]sf 5g\ . pgsf lgaGwdf g]kfnLx¿sf cfvf cfkm} gem's]/ / /fhg}lt1x¿n] e'msfPsf s'/f k|:t't u/]sf 5g\ . k|To]s JolQmdf b]z, hgtf / cfkmGtx¿sf k|lt s'g} g s'g} bfloTj /xg] s'/f klg lgaGwdf k|:t't ePsf 5g\ . pgsf lgaGw ;dfh;]jfnfO{ d'Vo ljifoj:t' agfPsf klg 5g\ h;df b]znfO{ ;dfh;]jLx¿sf] vfrf] /x]sf] ljifo k|:t't ul/Psf] 5 . pgsf lgaGwx¿df /fhg}lts ljifoj:t'x¿ k|:t't ub}{ c;t\ /fhgLltsf] lj/f]wdf cfjfh a'nGb u/fpg cfu|x ul/Psf ljifo klg ;dflji6 5g\ . o; b'lgofdf h'g;'s} s'/f klg gSsnL ePsf] ljifo pgsf lgaGwdf k|:t't ePsf] kfOG5 . oL lgaGwx¿df …d]/f] 3/ d]/f] kl/jf/Ú, e'ms]sf cfvfx¿Ú, lrgf? Dflg;x¿Ú cfbL kb{5g\ .  cfh k'/fgf s'/fx¿df w]/} kl/jt{g eO;s]sf] ljifo klg pgn] cfÏgf] lgaGwx¿df k|:t't u/]sf 5g\ / Pp6f ul/asf] k"/} lhGbuL b'Mv} b'Mvdf lat]sf] s'/fx¿ k|:t't ePsf 5g\ . /fO{sf lgaGwx¿df k|s[ltsf] ;'Gb/ jftfj/0fdf /Dg] dflg;sf] k|j[lQdf kl/jt{g cfP/ cfhsf] k|ljlwsf] ljsf;;u} cfw'lgstftkm{ 9lNsPsf] ljifo klg k|:t't ePsf 5g\ / /fO{sf] lgaGwdf k'/fgf gof k':tfdf x'g] lj;ª\ultnfO{ klg ljifoj:t' agfPsf] b]lvG5 . pgsf lgaGwdf cfhsf] sf]nfxndo jftfj/0fdf htftt} xTof, lx+;f, cftÍ eO/x]sf] ;d;fdlos ljifo k|:t't ePsf] 5 / dfG5] lrGtfdf k/]sf] ljifo k|:t't ul/Psf] kfOG5 .
/fO{sf lgaGwx¿df dfG5]sf] Ps k6s kfPsf] hLjgnfO{ cfgGbk"j{s latfpg' kg]{ s'/f klg k|:t't ul/Psf kfOG5g\  . /fO{sf lgaGwdf hLjg oxL xf] eg]/ eGg g;lsg] cj:yf /x]sf] s'/f k|:t't ub}{ JolQm, :yfg / ;docg';f/ hLjgnfO{ x]g]{ b[li6sf]0fdf leGgtf /xg] oyfy{ k|sfzg ePsf] kfOG5 . pgsf lgaGwdf cfhsf dflg;x¿ h'g;'s} ljifodf klg u'gf;f] ug]{ t/ To;sf] ;dfwfgtk{m gnfUg] s'/f k|:t't ul/Psf] kfOG5 . pgsf lgaGwdf cfhsf] ;+;f/df sxL klg ;'v, zflGt / cdgr}g gePsf] ;do;fdlos jf:tljstf k|:t't ub}{ dfG5]n] sNkgfd} eP klg /dfpg' kg]{ ljrf/ JoQm ePsf] kfOG5 . pgsf lgaGwdf ;a}sf cGgbftf eP/ klg ls;fg ul/a / ef]sf x'g] cj:yf /x]sf] s'/f k|:t't ub}{ o:tf dxfg\ ls;fgx¿sf] p4f/ x'g'kg]{ ljifo k|:t't ul/Psf] 5 . pgsf lgaGwdf of] ;+;f/ e|ddf g} c8]sf] ljifo k|:t't ub}{ oxf ;a} s'/fdf e|d /x]sf] s'/f k|:t't u/]sf 5g\ . dfG5]sf] k"j{hGd / k"gh{Gd, of] ;[li6 ;a} e|d /x]sf] s'/f lgaGwsf] ljifo /x]sf] 5 . /fO{sf lgaGwdf hf]sf]xL dfG5]sf] dg ;w}+ 56kl6 /xg] ljifo k|:t't ePsf] 5 . o:t} cGo lgaGwdf dfG5]sf] hGdb]lv p;sf] hLjg ofqf ;'? x'g] / clGtd la;f}gL cyf{t d[To'df k'u]/ ofqf k"/f x'g] ljifo k|:t't ub}{ o;aLrdf s}of}+ 3'DtL / df]8x¿ kf/ ug'{ kg]{ s'/f d'Vo ¿kdf cfPsf kfOPsf 5g\ . To:t} ;a} dflg;x¿n] Pslbg clGtd la;f}gLdf k'Ug}kg]{ oyfy{ klg lgaGwx¿df JoQm ul/Psf] kfOG5 . oL lgaGwx¿df  …u'gf;f] lsg <Ú, …sNkgfsf] cfsfzÚ, …dgsf] 56kl6Ú, …e|dÚ, …clGtd la;f}gLÚ d'Vo 5g\ .
 ;/0f /fO{ g]kfnL ;flxTodf  jx'lawfdf snd rnfpg] ;dsfnLg ;dodf k|ltefsf ¿kdf b]vf k/]sf x:tfIf/ x'g\ . pgL xfd|} ;dfhdf /x]sf ;fdflhs, cfly{s, /fhg}lts, ;f+:s[lts cfbL ljifoj:t'nfO{ cfÏgf /rgfdf k|sfz kf5{g\ . pgsf] n]vgL g]kfnL ;flxTosf] k|ultjfbL wf/fcGtu{t /x]sf] b]lvG5 . pgL ;/n efiffsf k|:tf]tf / pkdfx¿ e/]/ /rgf ug]{ ;flxTosf/ x'g\ . pgsf] ;flxToofqfn]  cfh rn]sf ;flxlTos df]8x¿ k5Øfpg], rn]sf wf/fx¿df aUg] k|of; / ;donfO{ e]6\g] hdsf{] u/]sf] 5 .
            ;/0f /fO{sf] hLjgL, JolQmTj / s[ltTj— Ps cWoog
ck|sflzt -lqe'jg ljZjljBfno, dfgljsL / ;fdflhszf:q ;ª\sfocGtu{t dx]Gb| jx'd'vL SofDk; w/fg, g]kfnL ljefusf] :gftsf]Q/ tx bf];|f] jif{sf] b;f} kqsf] k|of]hgfy{ k|:t't zf]wkq _ af6


—8f= v]d bfxfn
;/0fs'df/ /fO{ -@))$_ sf] k|Wofkg k];fdf nfdf] ;do lat]sf] xf] . /fO{sf] n]vgdf k|fWofks x'g'eGbf cufl8sf] ljBfyL{ hLjg pmhf{ ePsf] kfOG5 . k|Wofkg k];fdf nfu]/ lrGtgsf] ulx/fOnfO{ lj:tf/ ub}{ nu]/ Pp6f uDeL/ uBdf xft xfNg] /fO{n] k|ultjfbL jf oyfy{jfbL lgaGwx¿;u ldNg] nIf0f ePsf cToGt 5f]6f / s]xL nfdf cfsf/sf  lgaGw l;h{gf u/]sf]] kfOG5 h;sf] efiffz}nL ;/n / ;/; klg 5 .
;fyL -lgaGw ;ª\u|x+_ sf] e"ldsf af6

नोदनिधि बराल
सरण राई यथार्थवादी–प्रगतिवादी धाराका निबन्धकार हुन् । उनको साहित्ययात्रा वि. सं. २०२२ को दैलो पत्रिकामा प्रकाशित भ्रम शीर्षकको कविताबाट प्रारम्भ भएको हो । कविता विधाबाट प्रारम्भ भएको उनको साहित्ययात्रा निबन्ध, कथा र उपन्याससम्म विस्तारित भएको छ । सरण राईले आफ्नो साहित्ययात्राका क्रममा समाजका यथार्थ घटनाहरुलाई मुख्य विषयवस्तु बनाएका छन् । उनका निबन्धहरूमा यथार्थता उद्घाटन भएको हुन्छ । उनका निबन्धमा बौद्धिकताको प्रयोग पनि भएको पाइन्छ । समाजका विकृति र विसङ्तिप्रति व्यङ्ग्यात्मक प्रस्तुति गर्ने शिल्प पनि राइृका निबन्धमा भेटिने महत्वपूर्ण पक्ष हो । समाजका जल्दाबल्दा समस्याहरूलाई आफ्ना निबन्धमा प्रस्तुत गर्दै ती समस्याहरूको निराकरण गर्नु उनको निबन्धगत प्रवृत्ति हो । राईका निबन्धमा समाज सभ्य, समुन्नत र संवेदनशील हुनुपर्ने आग्रह पाइन्छ । समाजबाट नराम्रा कुराहरू हटाएर विकृति र विसङ्तिको अन्त्य गर्न सकेमा सबल र सक्षम राष्ट्र निर्माणमा टेवा पुग्ने कुरा पनि राईले आफ्ना निबन्धमा प्रष्ट पारेका छन् । समाजमा अन्याय, अत्याचार, दमन, शोषण तथा उत्पीडनको उल्लेख गर्दै यस्ता विकृति र विसङ्गति सहन बाध्य मानिसहरूप्रति विशेष सहानुभूति राख्नु उनको निबन्धकारिता हो । समाजमा शोषक र शोषित वर्गका वीचमा द्वन्द्व देखाई शोषित तथा पीडित वर्गको विजउ अनि शोषक वर्गको पराजय देखाउने प्रवृत्ति सरण राईमा पाइन्छ । आफ्नो योग्यता र क्षमता अनुसारको रोजगारी पायन तथा सम्मानित जीवन यापन गर्न पनि वर्गरहित समाजको आवश्यकता पर्ने विचार राईको निबन्धको विषयवस्तु हुन्छ । सामाजिक विषयलाई लिएर निबन्ध लेख्ने राईका निबन्धमा आलङ्कारिक, सहज र सरल भाषाशैलीको प्रयोग भएको छ ।
सरण राई नेपाली साहित्यका वहुमुखी व्यक्तित्व हुन् ।उनले निबन्ध बाहेक कथा, उपन्यास र कविता बिधामा पनि कलम चलाएका छन् । उनका १६वटा कथाहरूको सङ्ग्रह अन्तिम स्वीकारोक्तिमानव संसार उपन्यासजस्ता कृतिहरू प्रकाशित भएका छन्  ।
निबन्धकार सरण राईको निबन्ध यात्रा २०२०को दशकपछि प्रारम्भ भएको हो । सरण राई आत्मपरक निबन्धकार हुन् । निबन्धको शीर्षक चयन गरी त्यसै शीर्षकमा केन्द्रित रहेर आफ्ना मनका लागेका कुराहरू प्रस्तुत गर्नु आत्मपरक निबन्धको विशेषता हो । साथी निबन्ध सङ्ग्रहमा सङ्कलित पच्चीस ओटा निबन्धमा विविध विषयवस्तुलाई समेट्ने प्रयास  गरको छन् । उनका निबन्धको शीर्षक चयनमा विविधता पाइन्छ । विषयवस्तुमा पनि विविधता पाइन्छ । शीर्षक चयन, विषयवस्तु, प्रस्तुतिकरणको शिल्पशैली हादि कुरामा पनि राईका निबन्धमा विविधता पाइन्छ ।  त्यसैले राई विविध विषयमा निबन्ध रचना गर्ने स्रष्टा हुन् भन्न सकिन्छ ।
 साथी निबन्ध सङ्ग्रहमा सङ्कलित पच्चीस ओटै निबन्धका आयाम पनि असमान रहेका छन् । अनुच्छेदहरू पनि विशृङ्खलित तथा विविधतापूर्ण रहेका छन् । धेरै छोटा तथा लामा निबन्धहरू यस सङ्ग्रहमा रहेका छैनन् । सबै निबन्धहरू छोटा तथा मझौला आयाममा संरचित छन् । कुनै–कुनै निबन्धमा विधामिश्रण र काव्यात्मक भाषाको प्रस्तुतिकरण रहेको पाइन्छ । निबन्धका वीच–वीचमा गीतका टुक्राहरू, कविताका अंशहरू प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति पनि राईका निबन्धमा पाउन सकिन्छ । छोटाछरिता शीर्षकको चयन गर्नु, शीर्षकमा केन्द्रित रहेर निबन्ध विस्तार गर्नु, आपूmले देखेका तथा अनुभव गरेका कुरालाई समेटेर निबन्ध्के स्वरूप प्रदान गर्नुजस्ता विशेषताहरूनिबन्धकारका निजी विशेषता हुन् भन्न सकिन्छ । यस्ता विविध कारणले गर्दा सरण राई उच्चबौद्धिक क्षमता भएका भावुक र कल्पनाशील एवम् गम्भीर रूपले आफ्नानिबन्धहरू प्रस्तुत गर्ने स्थापित विशिष्ट निबन्धकार हुन् भन्ने कुरा प्रमाणित हुन्छ ।
;/0f /fO{sf] निबन्धकारिता
ck|sflzt -lqe'jg ljZjljBfno, dfgljsL / ;fdflhszf:q ;ª\sfocGtu{t dx]Gb| jx'd'vL SofDk; w/fg, g]kfnL ljefusf] :gftsf]Q/ tx bf];|f] jif{sf] b;f} kqsf] k|of]hgfy{ k|:t't zf]wkq _ af6



 



;/0f /fO{sf sljtfx¿sf] ljZn]if0f
—ls/0f k/fh'nL
;/0f /fO{n] ljleGg ljifoj:t'nfO{ cfwf/ agfP/ sljtfx¿ /rgf u/]sf 5g\ . ;/0f /fO{sf sljtfx¿df  /fli6«otf, dfgjtf / :jtGqtfsf :j/x¿ d'Vo ¿kdf Wjlgt x'G5g\ eg] csf]{lt/ /fhg}lts ljs[lt / lj;ª\ultx¿nfO{ k|sfzdf NofOPsf] kfOG5 . pgsf sljtfdf g}lts cfWoflTds lrGtgx¿ klg kfOG5g\ . pgsf] …xfdL nx/ xf}Ú sljtf b]zelQmsf] efjgfn] cf]tk|f]t ePsf] sljtf xf] . o; sljtfdf /fi6«k|]dnfO{ g} d'Vo ljifoj:t' agfOPsf] 5 
Hf:t}M  xfdL dfgjtfsf] uLt ufp5f}
       d]rL xfd|f] xf] clg dxfsfnL
       ;':tf xfd|f] xf]
       xfd|f] xf] nfvf}+ ;lxbx¿sf] /utn] /lËPsf] b]z

o:tf kª\lQmx¿df b]zk|]dsf efjgf cf]tk|f]t ePsf] kfOG5 .
/fO{sf] csf]{ sljtf …sl;Psf] d'¶L xfd|f] xf]Ú jL/tfk"0f{ efjx¿n] el/Psf] sljtf xf] . o; sljtfdf /fO{n] g]kfnLx¿ jL/ 5g\ eGg] s'/fnfO{ ljifoj:t'sf ¿kdf cufl9 ;f/]sf 5g\  
Hf:t}M  eflrPsf] kfv'/f xfd|f] xf]Og
       sl;Psf] d'¶L xfd|f] xf]
       clg
       kfgL h:tf kftnf k"j{ syfx¿ xfd|f xf]Ogg\
       /utn] /lËPsf] afSnf] Oltxf; xfd|f] xf] .
o; sljtfdf /fO{n] o:tf kª\lQmx¿sf] k|of]uåf/f g]kfnLx¿sf] jL/tfsf] syfnfO{ d"ntM ljifoj:t' agfPsf] kfOPsf] 5 .
slj /fO{sf] …dflg;Ú zLif{ssf] sljtfdf cfhsf] dfG5]sf] oyfy{ hLjgef]ufOnfO{ d"ntM ljifoj:t' agfOPsf] kfOG5 . o; sljtfdf cfhsf] dflg; dflg;x¿sf] e]ndf alu/x]sf], dflg;x¿sf] d]nfdf x/fO/x]sf, k|]d, dfof, df]xdf km;]sf] 5 / dfs'/fem} :jfyL{ x'g klg afWo  /x]sf] 5 . oL / o:tf ofjt\ s'/fx¿nfO{ sljn] o; sljtfdf ljifoj:t'sf] ¿kdf k|:t't u/]sf] b]lvG5 .
slj ;/0f /fO{sf] …/fhgLltÚ zlif{ssf] sljtf /fhg}lts ljifoj:t';u ;DalGwt sljtf xf] . o; sljtfdf sljn] /fhgLltsf ;t\ / c;t\ kIfnfO{ ljifoj:t'sf] ¿kdf k|:t't u/]sf 5g\ / xfdLx¿ /fhgLltsf] gfddf l/df]6sG6«f]nåf/f ;~rflnt ePsf / kmf]xf]/L /fhgLltdf nfu]sf 5f} eGb} /fhgLlt :jR5, s~rg, cl8s, lgisk6, :jfy{/lxt, t/n / ;an x'g'k5{ eGg] efj JoQm u/]sf] kfOG5  
h:t}M  6fpsf 6fpsfdf 6]s]/ e¥ofª pSng ;Sg'
       cfbz{ / l;4fGtsf] ds'G8f] le/]/
       cj;/jfbsf] es'G8f] v]Ng ;Sg'=
       =======================
       kmf]xf]/L /fhgLlt xf]— /fhgLlt .
       =================================
       lxdfnem} :jR5, s~rg / cl8u
       lgisk6, :jfy{/lxt, t/n t/ ;an
        ==================
       lk|o /fhgLlt xf]— /fhgLlt
slj ;/0f /fO{sf] …b]zsf] d'6'Ú sljtf b]zk|]dnfO{ d'Vo¿kdf ljifoj:t' agfOPsf] sljtf xf] . o; sljtfdf b]znfO{ vf]qmf] agfpg], 6'qmf agfpg] / r':g]x¿sf] lj?4 b]zeQmx¿ Ps eP/ cfjfh p7fp5g\ eGg] s'/fnfO{ ljifoj:t'sf] ¿kdf k|:t't u/]sf] b]lvG5 .
 slj ;/0f /fO{sf] …Pp6f b]zsf] syfÚzLif{ssf] sljtf b]zk|]dsf]  efjgfn] cf]tk|f]t ePsf] sljtf xf] . o; sljtfdf Pp6f b]zsf] hgtfnfO{ cfqmd0fsf/Lx¿n] cfqmd0f u/]/ nv]6] klg pgLx¿df b]zk|]d /lx/x]sf]  s'/f ljifoj:t'sf] ¿kdf k|:t't u/]sf 5g\   
h:t}M  cfÏgf] b]zaf6 csf]{ b]zdf nv]l6b} z/0ffyL{ eP
       csNkgLo b'Mv, oftgf, cTofrf/x¿ ;xb} uP
       tfklg
       To; b]zsf b]zjf;Lx¿sf] x[bodf
       pgLx¿sf] b]z x/fPg
o;/L o; sljtfdf b]zk|]dnfO{ g} d"ntM ljifoj:t' agfOPsf] b]lvG5 .
…ltdL / dÚ zLif{ssf] /fO{sf] csf]{ sljtf /fhgLlt;u ;DalGwt ljifoj:t' k|:t't ul/Psf] sljtf xf] . o; sljtfdf …ltdLÚ kfqn] e|dsf] v]tL u/]/ dfly k'u]sf] / …dÚ kfq rflx ;w} hgtfsf lgldQ df6fd} ;ª\3if{ ul//xg] s'/fnfO{ ljifoj:t'sf] ¿kdf k|:t't u/]sf 5g\ .
slj /fO{sf] sljtf…lnP/ hfg] s] xf]nf <Ú hLjg;TonfO{ lljifoj:t' agfP/ n]lvPsf] sljtf xf] . /fO{n] o; sljtfdf dfG5] hGdbf s]xL glnO{ hGdg]  / dbf{ klg s]xL gnfg] s'/fnfO{ ljifoj:t'sf] ¿kdf /f]rs 9Ën] k|:t't ug]{ k|of; u/]sf 5g\  
h:t}M  s] lnP/ cfPsf] lyP
       lnP/ hfg'kg]{ s] xf]nf
       lnP/ hfg ;lsg] s] xf]nf
       ;ayf]s oxL lyof]
       d]/f] xf] eGg] e|d kflnof]
       ;fyL
       cem} dnfO{ e|flGt 5
       cflv/, lnP/ hfg] s] xf]nf <
;/0f /fO{sf] …k|:tfljt /fli6«o ufgÚ df b]zelQmk"0f{ efjgfx¿ k|:t't ePsf b]lvG5g\ . o; sljtfdf b]zelQmsf] efjgf g} d'Vo ljifoj:t'sf ¿kdf /x]sf] b]lvG5 .
sljtfsf] d'Vo tŒj efj xf] h'g efjlagf sljtfsf] sNkgf klg ug{ ;lsGg . /fO{sf k|To]s sljtfx¿df s'g} g s'g} efj /x]sf] kfOG5 . /fO{sf] …xfdL nx/ xf}Ú sljtfdf g]kfnLx¿ b]zeQm /x]sf 5g\ eGg] ljrf/ tyf b]zsf nflu dg{ klg tof/ 5g\ h:tf ljifox¿ k|sfz ul/Psf 5g\  
h:t}M    >4f d'6'leq
         Gf]kfn xfd|f] k'0oe"ld xf]
         k|f0f xfd|f] k'0oe"lddf r9fOg] k"mn
o;/L o; sljtfdf b]zelQmsf] efjgf k|:t't ug'{ g} o; sljtfsf] d'Vo efj /x]sf] b]lvG5 .
 …sl;Psf] d'¶L xfd|f] xf]Ú sljtfdf sljn] g]kfnLx¿ axfb'/ 5g\ eGg] s'/f b]vfpg vf]h]sf] kfOPsf] 5 . o;df g]kfnLx¿ cfÏgf] b]zsf nflu Oltxf;b]lv n8\b} cfPsf / eljio;Dd nl8/xg] Ifdtfsf wgL 5g\ eGg] s/f d'Vo efjsf] ¿kdf b]vfpg vf]lhPsf] b]lvG5 .
…b]zsf] d'6'Ú sljtfdf slj /fO{n] cfh b]z 6'qmf6'qmf ePsf] 5 eGb} b]zdf /x]sf s'zf;sx¿n] b]znfO{ r';]/ vf]qmf] agfPsf 5g\ eGb} hgtfnfO{ b'Mv lbPsf ljifox¿ Pslbg ;a} g]kfnLx¿ PseO{ /fi6«sf] pGglt / k|ult ug]{ s'/fdf Ps b[li6 nufPsf] kfOG5  


;/0f /fO{sf] …d[To' af6fel/ k'mln/xg] x'G5Ú gfds sljtfdf d[To'sf] cfudg af/]df ;'Gb/ ax; u/]sf 5g klv{P/ a:bfa:b} d[To' cfpg] 5 eg]sf 5g  
h:t}M  klys, gem's d[To' l6Kg ofqfdf
       g/f]lsO+{ al9/x" cufl8 hLjg kydf
       lsgls d[To' ltd|fnflu af6fel/ ;w}+ k'mln/xg] x'G5 .
;/0f /fO{sf sljtfx¿df ljz]if u/L tNnf]ju{sf / ljleGg sf/0faf6 zf]lift kLl8t dflg;x¿k|lt ljz]if ;xfg'e"lt k|s6 ub}{ pgLx¿nfO{ hfu?s u/fpg] k|of; ul/Psf] kfOG5 .
Nfoljwfgsf cfwf/df /fO{sf sljtfx¿ x]bf{ pgsf sljtf d"ntM d'Qmnodf /lrPsf kfOG5g\ . /fO{sf k|foM ;a} sljtfx¿ b]zk|]dsf] efjgfn] cf]tk|f]t ePsf kfOG5g\ . pgsf sljtfx¿ jL//;n] el/Psf cf]hu'0fo'Qm klg b]lvG5g\ . b]zk|]d, dfgjtfjfb, :jtGqtf, ;dfgtf / e|ft[Tj pgsf sljtfdf kfOg] Wjlg /x]sf] b]lvG5 . zLif{sLs/0fsf cfwf/df x]bf{ /fO{sf ;a} sljtfsf zLif{sx¿ clew]ofTds ¿kdf cfPsf b]lvG5g\ . pgsf] …lnP/ hfg] s] xf]nf <Ú sljtfsf] zLif{s k|ZgfTds ¿kdf rog ul/Psf] b]lvPsf] 5 . sygk4ltsf cfwf/df /fO{sf sljtfx¿ x]bf{ k|ydk'?if sygk4lt / t[tLok'?if sygk4lt b'j}sf] k|of]u ul/Psf] kfOG5 .
oL sljtfsf] cfwf/df /fO{sf sljtfdf efj clxn]sf] dfgjr]tgf / ;do;usf] glhs /xg] lg/LIf0f Ifdtfsf] pknlAw ;Dk|]if0f ug'{ xf] . oL /rgfdf ;dosf cfwf/df dfgjn] ef]u]sf] si6 / ;f+;fl/s Jo:ttfdfly /fO{n] 6L7nfUbf] Joª\u u/]sf 5g\ .
            ;/0f /fO{sf] hLjgL, JolQmTj / s[ltTj— Ps cWoog
ck|sflzt -lqe'jg ljZjljBfno, dfgljsL / ;fdflhszf:q ;ª\sfocGtu{t dx]Gb| jx'd'vL SofDk; w/fg, g]kfnL ljefusf] :gftsf]Q/ tx bf];|f] jif{sf] b;f} kqsf] k|of]hgfy{ k|:t't zf]wkq _ af6


यी पुस्तकहरु  निम्न पसलहरुमा पाइन्छ —     १. साझा पुस्तक पसलहरु 

२ . बिहानी प्रकाशन सहकारी संस्था, धरान
पुस्तकहरुको लागि सम्पर्क - सरण राई -०२५ ५२०७४२